Mannen achter de schermen van de Elfstedentocht

Het is voor het eerst dat Henk Kroes toegeeft dat het Elfstedenbestuur in 1996 een verkeerde beslissing nam. Hij wijt dat aan de enorme druk van de media. Het Elfstedenbestuur was huiverig voor de reacties van het publiek, mochten de rayonhoofden opnieuw ‘nee’ zeggen. Kroes vindt dat achteraf een verkeerde inschatting. ‘We hadden de rayonhoofden vaker bij elkaar moeten roepen. Het is niet gezegd dat de Elfstedentocht dan was doorgegaan, maar het punt is: we hebben het niet geprobeerd.’

Kroes is een van de twintig ijsmeesters die journalist Bas Sleeuwenhoek voor zijn boek heeft geportretteerd. Aanleiding is het afscheid van oudere rayonhoofden en hun assistenten. De afgelopen vijf jaar zijn er vijftien met pensioen gegaan, ongeveer een derde van de organisatie. Het Elfstedenbestuur raakt daardoor veel ervaring kwijt. ‘Deze mannen zijn allemaal groot geworden op het ijs’, zegt Sleeuwenhoek. ‘Voor de opvolgers is het afwachten of er weer een Elfstedentocht komt. De nieuwe generatie heeft geen strenge winters om te oefenen, dat is toch wel een handicap.’

Sleeuwenhoek noemt de oudere ijsmeesters een apart slag volk. ‘Het zijn allemaal bazen. Oud-hoofden van gemeentewerken of aannemers: mensen die over genoeg personeel en materieel beschikten om het ijs te kunnen prepareren.’ De ijsmeesters hebben veel respect voor de natuur, geloven vaak nog in de invloed van de maan op het weer, en zijn technisch onderlegd.

Luppo Wolthuis, oud-ijsmeester van Sneek, is een goed voorbeeld. Hij bedacht allerlei machines en werktuigen, zoals de kwalsterkrabber, een schaaf om bobbels van het ijs te halen. Wolthuis moest ook geregeld leiderschap tonen. In 1986 voorkwam hij een ramp op de Fluessen, een meer bij Gaasterland, toen het ijs tijdens de Elfmerentocht in stukken brak en hij duizenden schaatsers in zijn eentje de goede kant op stuurde.

Aan het boek werkte ook Sytse Prins mee, de ijsmeester van de Elfstedenvereniging. Hij vertelt hoe de volgende Elfstedentocht zal verlopen. Alle deelnemers dragen voortaan een helm, en een hesje in twee kleuren, om ze te onderscheiden van zwartrijders. Bij kluunplaatsen worden beveiligers ingezet om zwartrijders te onderscheppen. Het gaat om maximaal honderd Elfstedenwachten of  ‘ijssmijters’, zoals Sleeuwenhoek ze noemt. ‘Bij de volgende Elfstedentocht worden tot 28.000 toerrijders verwacht. Dat  betekent al een zware belasting voor het ijs. Dan kun je geen extra groepen zwartrijders gebruiken.’

Het grote aantal deelnemers schept nieuwe uitdagingen voor het Elfstedenbestuur. Zo is het  onduidelijk wat er gebeurt als het op de dag van de Elfstedentocht dooit. ‘De capaciteit van het ijs is bij dooi maximaal 16.000 rijders’, zegt Sleeuwenhoek. ‘Dat weten we van de Elfstedentocht van 1985. Wat ga je dan doen? Beperk je het aantal toerrijders tot 16.000? Stel je de rest teleur? Of laat je iedereen starten, met het risico dat je 10.000 schaatsers van het ijs moet halen, omdat het te gevaarlijk wordt? Het Elfstedenbestuur is daar nog niet uit.’

Bas Sleeuwenhoek (1966) is freelance journalist. Eerder verschenen Het Schrale Eind, een reis langs de bedwongen Zuiderzee, en Zwanger van de hazen, een portret van jager Anne Gersjes.

Zie voor meer info over het boek: www.ijsmeesterhetboek.nl

IJsmeester Technische gegevens Formaat              15 x 23 cm Omvang               ca. 240 pagina’s Uitvoering:         paperback ISBN:                    97890 8975 319 9 Prijs:                     € 20,00