Het Memorial 40-45 museum van Gerrit Haagsma

ALDEBOARN - Gerrit Haagsma opent op 8 november 2010 zijn Memorial 40-45 Museum in ldeboarn, een groot particulier oorlogsmuseum dat honderden stukken bevat, afkomstig uit de Tweede Wereldoorlog.

GESCHIEDENIS IN HET KORT

We gaan terug in de geschiedenis: in de nacht van 7 op 8 november 1941 vliegt een Wellington bommenwerper van het 75 New Zealand Squadron Bomber Command van de RAF over Friesland. Vanuit vliegbasis ‘Fliegerhorst’ in Leeuwarden wordt de Wellington onderschept door een Duitse nachtjager en neergeschoten boven Nes, bij Akkrum en ldeboarn. Bij deze crash komt de bemanning om het leven. Gerrit Haagsma: “De Wellington had zes jonge mannen aan boord, drie uit Nieuw Zeeland en drie uit Engeland en Ierland. De bommenwerper heeft zich met bemanning en al in de grond geboord. Alleen het staartstuk stak nog boven de grond uit. Pas in 1951 zijn de lichamen geborgen. Het uitgraven gebeurde toen nog gewoon met de schep. Er is veel boven gekomen, maar er zit nog genoeg onder de grond. Alleen is het veel te duur om nieuwe opgravingen te doen.”

Kort na de crash wordt er al een monumentje geplaatst, een houten kruis op het veldgraf. De Duitsers geven nog tijdens de oorlog de namen van de slachtoffers vrij, met de opdracht die namen bij het monumentje te vermelden. In 2006 plaatsen basisschoolleerlingen uit Akkrum en ldeboarn op dezelfde plek een kopie van het herdenkingskruis. Het oorspronkelijke monumentje heeft de tand des tijds niet doorstaan. Dan wordt het plan opgevat om er een permanent monument te plaatsen, op initiatief van één van de scholen. Met steun van de gemeenschap en het plaatselijke 4 mei comité wordt de ‘Commissie Monument Soarremoarre’ opgericht en kan op 8 november 2010 een mooi stenen oorlogsmonument bij het weiland worden onthuld. Op dezelfde dag opent het Memorial 40-45 Museum van Gerrit Haagsma voor het eerst de deuren.

REIS DOOR DE NACHT

We kijken onze ogen uit in het Memorial Museum. De collectie van Gerrit Haagsma (69) is ronduit indrukwekkend en thematisch opgesteld in een grote loods, die binnendoor is verbonden met het woonhuis van het echtpaar Haagsma. Haagsma vertelt tijdens de rondleiding de verhalen die bij alle voorwerpen horen en zegt dat een bezoek aan het museum algauw twee uren kan duren, als je alles goed wilt bekijken en de verhalen wilt horen. Entreegeld vraagt hij niet. “Daar doe ik dit niet voor”, zegt hij. “En ik ga alleen open op aanvraag.”

Gerrit Haagsma: “Op de lagere school had ik al veel belangstelling voor de Tweede Wereldoorlog. Ik heb in die tijd het boek ‘Reis door de nacht’ van Anne de Vries wel enkele keren achter elkaar gelezen. Bij ons thuis werd er ook veel over de oorlog gepraat. Mijn vader heeft vroeger onderduikers op de boerderij gehad. De broer van mijn vader was bang voor het communisme en zag dat als een groot gevaar. Die is daarom bij de Duitse SS gegaan. Hij heeft de oorlog niet overleefd. Ik heb de correspondentie tussen mijn vader en zijn ouders met mijn oom in mijn bezit, een grote stapel brieven, maar die liggen niet in het museum. Naar aanleiding van die brieven heeft Hessel Bouma uit Hoornsterzwaag dit jaar een boek geschreven.”

Tijdens de pubertijd verwatert bij Gerrit de belangstelling voor de Tweede Wereldoorlog enigszins. “Toen kwam het brommertijdperk. Achter de vrouwen aan.” Als die periode achter de rug is en Gerrit veeboer is geworden en met zijn gezin in een boerderij aan de Sminiadyk woont, vlakbij ldeboarn, wordt de hobby weer opgepakt. “Ik heb zestig jaar op de ‘pleats’ gewoond; mijn verzameling had ik overal verspreid. Toen deze loods met het woonhuis te koop kwam, kwam dat als geroepen. Ik had eindelijk ruimte om mijn verzameling mooi ten toon te stellen. Het was zaak om het allemaal klaar te krijgen voor 8 november 2010, met de onthulling van het monument in Soarremoarre. Op die onthulling en de opening kwamen ook nabestaanden van de omgekomen bemanningsleden af, en hoge ambtenaren van de Nieuw Zeelandse en Engelse ambassade. Stond er zo’n corps diplomatique auto hier voor de deur met een speciaal kenteken. De chauffeur moest in de auto blijven zitten. Die hebben we zelf nog maar binnen gehaald en een kop koffie gegeven.”

LANDKAART VAN HITLER-DUITSLAND

Haagsma leidt ons rond door zijn museum en laat ons een vliegtuigmotor en een hoop schroot zien. “Van de gecrashte Wellington”, legt hij uit. “Vroeger kocht ik de stukken zelf, maar dat hoeft niet meer, tegenwoordig krijg ik de dingen geschonken.” In de museumloods is een aparte kamer ingericht voor kwetsbare klimaatgevoelige zaken. Hier hangt een bijzonder stuk uit de collectie: een wandgrote Duitse landkaart van het Europa ten tijde van Hitler-Duitsland (1933-1945). De concentratiekampen zijn er op aangegeven en de plek waar een aanslag op Hitler werd voorbereid. De kaart is waarschijnlijk in de jaren ’50 in het onderwijs in Duitsland gebruikt, denkt Haagsma.

“Ik weet van het bestaan van twee exemplaren. Er hangt hier eentje in het museum en Westerbork heeft hem ook. Dit stuk komt van de vuilstortplaats in Grou. Daar vond iemand hem in een container. Die man heeft toen het Verzetsmuseum in Leeuwarden gebeld, maar daar hadden ze geen tijd voor hem. Toen bood hij mij de kaart aan. Ik weet zeker dat Hans Groeneweg, de conservator van het Verzetsmuseum, er achteraf spijt van heeft, dat hij toen geen tijd had. De collectie van het Verzetsmuseum is trouwens veel kleiner dan die van mij, dus het Verzetsmuseum is vast jaloers op ldeboarn.

Ik heb Groeneweg dit jaar ontmoet op een herdenking in ldtsjerk, waar ook zes Canadese oorlogsveteranen bij aanwezig waren. Ik moet hem nog eens uitnodigen langs te komen. Die zes veteranen hebben we elk een origineel bevrijdingslepeltje uit 1945 gegeven. Ik kwam er niet doorheen, maar mijn vrouw wel. Die heeft ze overhandigd. Een van die mannen was zo blij, dat hij zei: ‘I will never forget you’. Er waren wel honderd tot honderdvijftig oude legervoertuigen bij die herdenking. Wij waren er met onze legertruck en zijn er vier dagen gebleven.”

KEEP THEM ROLLING

Gelukkig voor hem wordt Gerrit in zijn belangstelling voor alles wat met de Tweede Wereldoorlog te maken heeft, aan alle kanten door zijn echtgenote gesteund. Ze reizen overal met zijn tweeën naar toe, naar herdenkingen in binnen- en buitenland, naar uitnodigingen van de ambassade in Den Haag, en op vakanties naar Normandië. Met de legertruck of met één van de andere voertuigen.

“We zijn ook wel naar Buchenwald en Dachau geweest, maar Dachau, daar komen we niet meer, dat is intussen heel toeristisch geworden. Als er ergens een meer dagen durende herdenking is, gebruiken we de legertruck. Achterin de truck heb ik overnachtingsmogelijkheden, het is dan een soort camper. Op een gegeven moment dacht ik: ik wil een Jeep hebben. Ik moet een Jeep.” En er kómt een Jeep. “Bij een herdenkingsrit op weg naar Nijmegen hebben we een keer twaalf uren achter elkaar in die jeep gezeten. Je kon er niet uit, er stonden meer dan een miljoen mensen langs de kant van de weg en we kwamen met vier uren vertraging in Nijmegen aan.”

Gerrit en zijn echtgenote maken regelmatig een rit naar Normandië en die rit staat ook in juni 2019 weer op de agenda. Dan wordt voor de 75^e keer de invasie en de Slag om Normandië herdacht. “Als de jeep ook meegaat, komt die met een trailer mee. Je rijdt niet met alle wagens naar Normandië, dat kost een kapitaal aan benzine.”

Het rijdend materieel van het museum staat helemaal achter in de loods en we ontwaren naast de jeep en de zeldzame airborne uitvoering van de legertruck ook nog een originele legerambulance in zeer goede staat. Op de voertuigen prijken de bekende ‘Keep them Rolling’ plaatjes. De drie legervoertuigen vormen de pronkstukken uit de collectie van het Memorial Museum.

8 NOVEMBER HERDENKING

Ieder jaar op 8 november is er een herdenking bij het monument in Soarremoarre. Genodigden komen aan het begin en aan het eind van de herdenking samen in het Memorial 40-45 Museum. De permanente tentoonstelling van het museum doet daarbij dienst als informatie- en educatiecentrum.

Door Henk de Vries Foto’s: Hielke Weening