Boeiende lezing in Joure: Peter Tazelaar, de Friese verzetsheld die model stond voor James Bond

JOURE – In de Hobbe van Baerdtkerk vond zondag een bijzondere lezing plaats over Peter Tazelaar (1920-1993), de Engelandvaarder en verzetsheld die model stond voor de fictieve geheim agent James Bond. Historicus Victor Laurentius, auteur van de Tazelaars biografie ‘Spion in Smoking’, vertelde ruim vijftig aanwezigen over het indrukwekkende en vaak onderbelichte levensverhaal van de man die ook wel de échte Soldaat van Oranje wordt genoemd.

Hoewel Tazelaar beroemd werd door zijn actie op het Scheveningse strand in 1941 – waarbij hij in smoking bij het Kurhaus aan land ging – beschouwde hij zelf zijn missie in Friesland in 1944-1945 als zijn grootste wapenfeit. Na de mislukte Slag bij Arnhem moest Friesland langer wachten op de bevrijding. Tazelaar werd in die periode gedropt bij Haskerhorne en werkte samen met marconist Lykele Faber om het Friese verzet te voorzien van wapens, munitie en radiocontact met Engeland.

Hij verbleef langere tijd in de omgeving van It Heidenskip en Gaastmeer en was onder de indruk van de goede organisatie van het Friese verzet. Volgens Laurentius droegen hun acties aanzienlijk bij aan de versnelde bevrijding van de provincie. Toen Canadese troepen op 15 april 1945 Leeuwarden en Sneek binnentrokken, waren de steden feitelijk al in handen van het verzet – aanleiding voor een Canadese commandant om te zeggen: “Friesland liberated herself.”

Van Engelandvaarder tot James Bond
In Londen maakte Tazelaar deel uit van de groep Engelandvaarders rond Erik Hazelhoff Roelfzema, bekend uit het boek, de film en de musical Soldaat van Oranje. Samen met andere agenten werkte hij onder de vlag van de Britse geheime dienst MI6. Zijn avontuurlijke optreden, zijn charme en zijn levensstijl maakten diepe indruk op Ian Fleming, zelf officier bij Naval Intelligence en later de bedenker van James Bond. Fleming gebruikte Tazelaar als inspiratiebron voor zijn beroemde geheim agent.

Toch plukte Tazelaar zelf nooit de vruchten van die roem. Hij zweeg vaak over zijn oorlogsverleden, leefde een turbulent leven met pieken en dalen en bracht zijn laatste jaren door in Hindeloopen, waar hij in 1993 overleed. Op het Museumplein staat een beeld van Tazelaar, gemaakt door Lia Krol, met de inscriptie: “Voor allen die strijden voor vrijheid.”

Lezing en beleving
De middag in Joure begon met een introductie door kapitein Peter Leeuwerink van de Intelligence & Security Academy, die de toehoorders meenam in de wereld van inlichtingen en veiligheid. Daarna schetste Victor Laurentius in een boeiende presentatie het leven van Tazelaar.

Bezoekers konden daarnaast rekwisieten bekijken, waaronder een Brits parachutistenuniform, een zender en een gelijkende smoking – symbolen van Tazelaars rol als geheim agent. Het boek Spion in Smoking was na afloop te koop en werd door Laurentius persoonlijk gesigneerd.

Indruk op publiek
Aanwezigen luisterden aandachtig naar de lezing door Laurentius. Bezoeker Pieter Stoer uit Joure vertelde: “Ik heb grote interesse in de Tweede Wereldoorlog, vooral in de lokale geschiedenis. Mijn vader zat ook in het verzet. Twee keer ben ik naar de musical Soldaat van Oranje geweest. Ook bezocht ik een paar jaar geleden een voorstelling over Tazelaar op een eiland in de Tsjûkemar. Het verhaal van Tazelaar in Friesland kende ik nog niet zo goed. Het is bijzonder om dit te horen.”

Stoer zegt bovendien dat hij de familieband die tijdens de lezing ter sprake kwam interessant vond: Peter Tazelaar was namelijk een volle neef van Eveline Elizabeth Maria Tazelaar, de moeder van mediamagnaat Derek Sauer die onlangs op tragische wijze om het leven kwam.

Laurentius besloot zijn ruim tweeënhalf uur durende lezing met de woorden: “Ik hoop dat ik Peter Tazelaar met deze biografie heb geëerd, ook al heb ik hem zelf nooit gesproken.”