‘Wâldman’, de geaardheid van de Friese Wouden in Museum Belvedère

HEERENVEEN - Op zaterdag 1 december vindt in Museum Belvédère in Oranjewoud een bijzonder evenement plaats.

Museum Belvédère opent de deuren om elf uur ’s morgens en als wij kort na elven binnenlopen, is het er al een drukte van belang. De nog aanwezige glazenwassers halen – in onze ogen – halsbrekende toeren uit om de grote ramen van het museumrestaurant aan de buitenkant van boven tot onder zo schoon te krijgen zodat je het glas niet meer ziet. Groepjes bezoekers zitten al aan de koffie. Straks zullen we ze weer tegenkomen in de tentoonstellingszaal, maar we hebben in het restaurant eerst nog een ontmoeting met Jurjen van der Hoek.

Stoommachines

Jurjen K. van der Hoek (63) is van alles tegelijk in het museum: huismeester, projectmanager, collectiebeheerder, tentoonstellingsbouwer, helpt mee de website te vullen in is social media-man. “Grote musea als het Fries Museum of Kröller-Müller hebben voor iedere taak een personeelslid”, zegt Van der Hoek. “Ik heb alles in één pakket.” Hij legt uit hoe kwetsbaar kunst eigenlijk is. “Schilderijen kunnen maar een bepaald aantal uren het daglicht verdragen, bijvoorbeeld. Ik moet per schilderij precies bijhouden wat ermee gebeurt. Ook de vochtigheidsgraad moet op peil blijven. In de museumzalen en in het depot hebben we bevochtigingsapparaten staan, die noemen we hier de stoommachines.”

Van der Hoek is sinds twee jaar in vaste dienst bij het museum, maar is in de kunstwereld in en rond Heerenveen bepaald geen onbekende. Hij recenseert al dertig jaar kunsttentoonstellingen, eerst alleen in de krant en tegenwoordig ook in een eigen blog, ‘KUNST-stukjes’ genaamd. “En ik maak korte filmpjes over kunstenaars en tentoonstellingen die we onder meer hier in Museum Belvédere hebben”, vult hij aan. “Tentoonstellingen, die we hier maken, recenseerde ik eerst ook wel, maar sinds ik hier in vaste dienst werkzaam ben, doe ik dat niet meer.”

Tjibbe Hooghiemstra

Op 6 oktober is de expositie ‘Wâldman’ van kunstenaar Tjibbe Hooghiemstra van start gegaan in het museum. Het is een grote multimediale tentoonstelling, waar ook een boek bij hoort.

Jurjen van der Hoek: “Ik heb de tentoonstelling samen met anderen gebouwd, aan de hand van een maquette die Hooghiemstra op schaal had gemaakt. Hij had de ruimte zo ingedeeld, dat je op diverse plekken als het ware aparte kamers hebt, elk met een eigen gevoel en sfeer. De schotten in de ruimte moesten in wit en zwart worden geverfd. Op sommige wanden hangen de doeken tegend de rand, op de hoek naar een volgende ruimte.”

Jurjen neemt ons mee naar de tentoonstellingszaal. We wagen ons wijselijk niet aan een recensie, maar proberen wel een indruk te krijgen, wat ‘Wâldman’ nu eigenlijk inhoudt. “Tjibbe Hooghiemstra woont nu in Lieveren, in Drenthe, maar heeft veertig jaar in de Friese Wouden gewoond”, legt Jurjen uit. “Hij verbeeldt zijn visie op het landschap en de ‘mienskip’ die er woont. De ‘mienskip’ is een woord, dat vooral door Culturele Hoofdstad de wereld in is gebracht, maar Hooghiemstra heeft het niet zo op de ‘mienskip’ van De Wouden. Het is een ‘dichte’ gemeenschap, met nationalistische trekjes en er is veel agressiviteit, vindt hij.”

Kritische echo

We benadrukken maar even dat dit de ervaring en mening van de kunstenaar is. Ofwel, zoals Hooghiemstra zijn werk zelf in een begeleidend schrijven noemt: ‘Het is een kritische echo. Ik heb moeite met de mentaliteit van bepaalde streekbewoners. Over soms ernstige zaken wordt niet gesproken. Men draait zich gewoon om en doet of het er niet is.’

Jurjen van der Hoek: “Taal is erg belangrijk bij deze expositie. Omdat taal iemands identiteit bepaalt. Daarom staan er tussen de doeken door ook teksten op de wanden, in het Nederlands en in het Fries.” We lezen de teksten op de panelen en ontdekken al snel wat Jurjen met ‘identiteit’ bedoelt. “In het Fries komt de taal van De Wâlden veel meer tot zijn recht”, legt Van der Hoek uit. “De taal van de Friese Wouden is ruig. In een Nederlandse vertaling zit die lading er niet in.”

Er is ook gesproken taal op de expositie. We horen zo nu en dan een stem ergens vandaan komen. “Dat is, wanneer je langs sommige doeken wandelt”, zegt Van der Hoek en hij demonstreert het, door langs één van de schilderijen te lopen. Er klinken een paar regels tekst ergens vandaan. “Ik weet precies bij welk schilderij en door welke hoek ik moet lopen”, glimlacht Jurjen, en hij gaat doelbewust op een ander paneel met geluid af.

We horen een Nederlandstalige stem, maar de tentoonstelling in Oranjewoud gaat volgend jaar ook naar het buitenland.

Jurjen: “Wij hebben de expositie als eerste in Oranjewoud, óók De Wouden zou je kunnen zeggen. Volgend jaar maken delen van de tentoonstelling reizen naar Duitsland, Ierland en Japan. Bij de tentoonstelling hebben we ook een meertalig boek uitgebracht. Ook in het boek zitten luistergedeelten, er zit een klein audio-apparaatje in. Het boek is gemaakt in samenwerking met schrijvers, die net als Hooghiemstra uit de Wâlden komen: Nyk de Vries, Tsead Bruinja en Douwe Kootstra.

Tot en met 26 januari

De tentoonstelling en het boek, daar moet voor worden betaald, maar de Friestalige multimediale theatervoorstelling die zaterdag 1 december in het museum wordt opgevoerd is gratis toegankelijk. De voorstelling begint om 17:00 uur en biedt ruimte aan zo’n tachtig bezoekers. Er wordt gespeeld door Tjibbe Hooghiemstra zelf en door Nyk de Vries, Tsead Bruinja en Douwe Kootstra.

De voorstelling is inmiddels uitverkocht. De expositie is nog tot en met 26 januari te zien.