VIDEO | Schapen spelen sleutelrol in ecologisch beheer van natuurgebied De Heide in Heerenveen

De schapen maken deel uit van een groeiende trend in natuur- en groenbeheer: begrazing als alternatief voor mechanisch maaien. Volgens natuurbeheerders en schapenhouders biedt deze methode zowel ecologische als praktische voordelen ten opzichte van traditioneel onderhoud met machines.

Schapenhouder Martin Reitsma van By De Hân verzorgt de kudde en maakt dagelijks zijn rondes langs de dieren, die deze zomer verspreid staan over verschillende locaties in en rond Heerenveen. Zo grazen ze niet alleen in recreatiegebied De Heide, maar ook bij de Weinmakker en in de omgeving van de McDonald’s.

Natuurlijke vorm van beheer

Het succes van schapenbegrazing zit vooral in het selectieve eetgedrag van de dieren. In tegenstelling tot maaimachines, die vegetatie uniform afvlakken, kiezen schapen hun voedsel zorgvuldig. Daardoor krijgen grassen minder dominante soorten de kans om te groeien, terwijl zeldzamere kruiden juist behouden kunnen blijven. Dit draagt bij aan een gevarieerdere plantengroei.

Daarnaast spelen schapen een rol in de verspreiding van zaden. Via hun vacht en uitwerpselen worden zaden door het landschap verplaatst, wat de biodiversiteit versterkt. Ook de bodem profiteert: waar zware machines de grond kunnen verdichten en beschadigen, zorgen schapen juist voor een lichte en gelijkmatige belasting. Hun mest werkt bovendien als natuurlijke, geleidelijke bemesting.

Door het kort houden van het gras ontstaat bovendien meer ruimte en variatie in de vegetatiestructuur. Dat heeft ook positieve effecten op andere dieren in het gebied. Kleine zoogdieren zoals muizen, amfibieën zoals kikkers en verschillende insectenlarven krijgen hierdoor meer leefruimte en betere mogelijkheden om zich te verplaatsen en te overleven in het landschap.

De inzet van schapen als landschapsbeheerder is de laatste jaren sterk toegenomen en vindt op steeds meer plekken plaats. In kwetsbare natuurgebieden, zoals heidevelden, helpen schapen om vergrassing tegen te gaan en te voorkomen dat open landschappen dichtgroeien met struiken en bos.

Ook in andere omgevingen worden ze ingezet. Zo houden ze in zonneparken de vegetatie kort zonder schade aan de panelen te veroorzaken, en dragen ze op dijken en taluds bij aan een stevige grasmat die belangrijk is voor de waterveiligheid.

Meer dan alleen beheer

Naast hun ecologische functie hebben de dieren ook een sociale waarde. Een schaapskudde in het landschap blijkt voor veel wandelaars een aantrekkelijke verschijning. Bezoekers blijven regelmatig stilstaan om de dieren te bekijken, wat het gebied een recreatieve en educatieve dimensie geeft.