De vrijwilligers van de bezemwagens

De eerste bezemwagen ooit verscheen in de wielerkoers Tour de France in 1910. Daarna werd dit een vast gebruik tijdens sportevenementen op de weg. De bezemwagen rijdt achter de laatste deelnemer aan. Voor helpers langs de route (stempelaars, verkeersregelaars) is de passage van de bezemwagen het teken dat hun taak ten einde is. Traditioneel bevestigde men destijds een echte bezem aan deze volgauto, maar dat is tegenwoordig niet meer zo.


Niet gekleed op kou en regen

In de Fietselfstedentocht rijden twee bezemwagens mee. De Bolswarders Jan Bonthuis en Ewout van der Meer bemensen de eerste volgwagen. “Wij rijden meteen vanaf de start van de Elfstedentocht, om vijf uur ’s ochtends, achter de eerste groepen aan. Dan is voor ons nog een relatief rustige periode, al hadden we in mijn eerste jaar, in 2022, nog vóór Harlingen al de eerste uitvaller in onze auto zitten en vorig jaar gebeurde dat opnieuw”, vertelt Jan Bonthuis. Gedurende de dag brengen ze menig fietser terug naar Bolsward. “Ewout en ik proberen altijd wat sfeer in de auto te maken om de uitvallers, die vaak teleurgesteld zijn, wat op te vrolijken. Even een muziekje aan, een praatje maken en hun verhaal aanhoren: dat zie je ze weer wat opleven.”

Jans echtgenote Saskia is momenteel penningmeester in het stichtingsbestuur van de Fietselfstedentocht. In het verleden vervulde haar vader Koop jarenlang dezelfde functie. “Geen wonder dat ik na verloop van tijd ook als vrijwilliger bij het evenement betrokken raakte”, zegt Jan Bonthuis. “Ik ben een doener en daarom is het op pad zijn met de bezemwagen mij op het lijf geschreven. We maken heel wat uren, maar de dag vliegt voorbij. Of ik tot dusver bijzondere incidenten heb meegemaakt? We hadden in 2022 een editie met kou en regen. Veel fietsers bleken daar niet op gekleed te zijn en raakten onderkoeld. Dat zorgde voor erg veel uitvallers.”

Jan dist nog een mooie anekdote op. “We spraken eens een deelnemer die we ineens vanuit het niets op de route zagen verschijnen. Hij bleek eerst de noordelijke lus van de Elfstedentocht te hebben gefietst, ging daarna met zijn elftal een voetbalwedstrijd spelen en stapte vervolgens weer op de racefiets om het laatste deel van de tocht af te leggen. Dat vond ik wel bijzonder!”

Onvoldoende training en valpartijen

In de tweede bezemwagen rijden de Heidenskipsters Ellen de With en haar levenspartner Harmen de Roos. “Harmen zijn vader, Hebel de Roos, is ruim dertig jaar actief geweest binnen de organisatie, zo was hij onder andere rayonhoofd. Via hem zijn ook wij vrijwilliger geworden”, vertelt Ellen de With. “Harmen en ik rijden sinds 2019 in de bezemwagen. “Wij gaan altijd vanaf acht uur 's ochtends op weg achter de laatst gestarte groep aan en 'finishen' dan om twaalf uur s nachts weer in Bolsward.”

Onderweg hebben ze telkens nauw contact met het crisiscentrum, waar ze eventueel fietsers op moeten pikken. Via de telefoon en de app overleggen ze veel met de andere bezemwagen om de taken zo goed mogelijk te verdelen. Ellen: "We zorgen er ook voor dat we niet te dicht bij elkaar op het traject zitten. Op het noordelijke traject hebben wij het vaak het drukst. Veel deelnemers komen er daar al achter dat ze onvoldoende hebben getraind en stappen uit. Ook doen zich in dat deel - door de grote drukte op het parcours - de meeste valpartijen voor. Op het zuidelijke traject is het deelnemersveld al veel meer versnipperd geraakt en doen zich minder incidenten voor. Daar krijgen we vooral te maken met fietsers die materiaalpech hebben of te moe zijn om de finish te halen. Sommige deelnemers halen de tijdslimiet van de volgende stempelpost niet meer. We leggen zo’n persoon dan voor dat hij/zij bij ons kan instappen. De fiets zetten we op onze aanhanger. Er zijn personen bij die toch door willen fietsen naar de finish, wetende dat ze geen kruisje meer zullen krijgen.”

Florence Nightingale

“We hebben in de bezemwagen onder andere isolatiedekens, water, bananen, Marsen en natte doeken mee voor de uitvallers. Ik voel me soms net een soort Florence Nightingale die hen verzorgt, maar ik doe dat met liefde”, glimlacht Ellen. De Elfstedentochteditie van 2019 zal ze niet snel vergeten. “De deelnemers kregen toen met onweer te maken dat vanaf het IJsselmeer kwam opzetten. Dat leverde natuurlijk gevaar voor hen op. Een deel van de fietsers is toen rond tien uur 's avonds van de weg gehaald. We hebben ze in speciaal geregelde bussen laten stappen. De organisatie van de Elfstedentocht is een geoliede machine. We vinden het mooi om daar deel van uit te mogen maken. De sfeer onderling tussen alle vrijwilligers is ook altijd prima.”