Fokko Bosker uit Lippenhuizen schrijft wandelgidsen: “Vertraagd naar je omgeving kijken”

Fokko Bosker (65) heeft de beschrijving van het Ziltepad, een route “langs de ruige kant van het Noorden” net klaar. Bosker trakteert de wandelaar tussen het Noord-Hollandse Den Helder en het Groningse Termunten op een route van maar liefst 400 kilometer langs de Waddenkust. Hij stelde etappes samen die van de ene naar de andere middeleeuwse kerk voeren.

Verhalen genoeg

Op tafel liggen boekjes van een aantal al eerder gepubliceerde delen van de route, tot eind van dit jaar gratis verkrijgbaar bij de deelnemende kerken. “Dit project loopt al even”, zegt Fokko Bosker. “Afgelopen zomer hebben al duizenden mensen een etappe gelopen.”

Het landschap heeft waarde. Daar moeten we zachtaardig mee omgaan

Het Ziltepad is het twintigste wandelproject van Fokko. “Toen ik in 2006 begon met mijn eerste wandelgids dacht ik dat het met een paar jaar wel klaar zou zijn.” Dat bleek een misvatting. Het ene project volgt nu het andere. Er is altijd wel ergens een verhaal te vertellen. Terwijl hij de laatste hand legde aan het Ziltepad, begon hij al met het uitzetten van een uitgebreide wandelroute langs landschapskunstwerken aan de boorden van de Overijsselse Vecht. “Dat is een vraag van museum De Fundatie uit Zwolle, die het beheer over deze landschapskunstwerken heeft overgenomen.” Er wachten ook nog twee pelgrimsroutes vanuit Groningen. Routes die Fokko niet heeft uitgezet, maar voor deze routegidsen doet hij de redactie.

De ideeën voor de diverse routes komen deels van Fokko zelf. “Als ik wandel, borrelt het hierboven altijd wel.” Maar hij wordt ook benaderd door andere organisaties met de vraag of hij een route wil uitzetten. Het Ziltepad is bijvoorbeeld een initiatief van stichting Alde Fryske Tsjerken en de Oude Groninger Kerken. “Ik ving op dat ze met het idee speelden en heb toen zelf contact gezocht.”

Schrijven 

Fokko Bosker is een geboren Groningen, zijn wieg stond in Appingedam. Het werk van zijn vader, beroepsmilitair, bracht het gezin voor langere tijd naar Duitsland. Later verhuisden ze naar Leeuwarden. Na zijn studie was Fokko anderhalf jaar voorlichter bij de educatieve omroep RVU. “Via een vriend die betrokken was bij adoptie uit Sri Lanka kwam ik in contact met de Leeuwarder Courant. Schrijven vond ik altijd het leukste deel van mijn werk, dus solliciteerde ik op een vacature bij de krant.” Hij bleef er vijftien jaar.

De laatste jaren maakte Fokko al eens een paar landschapsportretten. Hij besloot voor zichzelf te beginnen en zocht contact met een uitgever, wat leidde tot zes deeltjes in de serie Lanterfanten. “Ik heb moeten praten als Brugman voordat ik het rond had, maar het is gelukt.” Later werd het eenvoudiger een project te realiseren. Al kostte het Koningspad XL, langs het Koningsdiep ook bijna drie jaar.

Sinds hij in 2003 zelfstandig werd, werkt Fokko ook veel voor wat nu NHL Stenden heet. Voor de Hogeschool maakt hij brochures en magazines. “Dat brengt mij veel in contact met vaak jonge en ook regelmatig internationale studenten. Dat is prachtig, het inspireert enorm.”

Zelf lopen

Bij het uitzetten van de route volgt Fokko een vast proces. Het begint met uitgebreid bureauwerk, inclusief een studie van de achtergronden van het landschap en de cultuurhistorische elementen langs de mogelijke route. “Daarna loop ik de route altijd zelf. Wat op de kaart kan, blijkt in de praktijk soms toch lastiger.” Onderweg maakt hij zelf de foto’s voor de gidsen. “Weer thuis beschrijf ik de route vanuit mijn eigen ervaring.” Daarbij is er altijd aandacht voor de geschiedenis van het gebied en het ontstaan van het landschap. “Dat verknoop ik met de beschrijving van de routes. Wandelaars vinden het leuk om die achtergrond te kennen. Dan kijk je toch anders naar de omgeving.”

En dat vindt Fokko belangrijk. Natuurlijk wil hij met zijn routes en gidsen mensen aanzetten om te wandelen. Maar hij heeft ook een hoger doel. “We lopen in onze maatschappij tegen de grenzen van de groei aan. Het is een doodlopende weg. Het is belangrijk om te beseffen dat we ook anders tegenover het leven kunnen staan. Het landschap heeft waarde. Daar moeten we zachtaardig mee omgaan.” Fokko heeft bijvoorbeeld contact met wandelprofessor Zef Hemel die de inrichting van de ruimte ook vanuit een vertragend wandelperspectief bekijkt. “Het landschap levert mooie verhalen op. Als je daar gevoel bij krijgt, ga je ook zorgvuldiger met je omgeving om. Die bewustwording is belangrijk.”

Knooppunten

Door het hele land zijn netwerken met wandelknooppunten uitgerold. Fokko maakt er dankbaar gebruik van. “Voor driekwart volgen de routes deze knooppunten, maar ik moet ook wel eens op zoek naar andere paden om twee punten met elkaar verbinden. Vaak zijn bijvoorbeeld kerken, historische punten of kunstwerken leidend in de route. Daar moet ik uiteindelijk wel bij uitkomen.” De introductie van de knooppunten heeft volgens Fokko zeker bijgedragen aan het wandelenthousiasme van veel mensen. “Het knooppuntennetwerk wordt onderhouden en met de routepaaltjes stevig verankerd. Wandelaars houden van routes, het geeft houvast. Toch verbaas ik mij ook nog regelmatig over mensen die helemaal niet weten waar al die paaltjes voor zijn.”

Volgens Fokko heeft onderzoek laten zien dat de grootste groep wandelaars graag rondjes van circa vijf kilometer loopt. De groep die kiest voor tien kilometer is al wat kleiner. De etappelopers beginnen rond de vijftien kilometer. De etappes in de wandelgidsen zijn vaak vijftien tot twintig kilometer lang, geschikt voor de liefhebbers die zich in natuur en landschap willen onderdompelen.

Tijd voor elkaar, tijd voor jezelf. Wandelen biedt het allemaal

Recreatieschap De Marrekrite is in Fryslân verantwoordelijk voor het onderhoud van het knooppuntennetwerk, ze nam ook het initiatief voor een routebureau. Fokko werkt er graag aan mee. “Er is nog zoveel ruimte voor cultuurhistorische routes. Er zijn nog veel historische paden, die nu niet toegankelijk zijn. Bijvoorbeeld omdat ze over boerenland lopen en er angst is voor wandelaars over het terrein. Maar we kunnen ook regionaal meer doen aan belangenbehartiging voor wandelaars.”

Prikkels

De belangstelling voor wandelen nam de laatste jaren een grote vlucht; een positief effect van de coronacrisis. “Toen mocht er niet zoveel, maar wandelen kon wel. Veel mensen hebben toen het wandelen ontdekt en zijn het blijven doen.” Maar er is meer. “Wandelen is niet meer alleen een hobby voor grijze mutsen. Je ziet ook veel twintigers en dertigers wandelen. Ik denk dat dit alles te maken heeft met de wereld vol prikkels waarin we leven. Tijdens het wandelen kun je alles even uitzetten, zijn de prikkels een stuk minder. Bovendien kun je tijdens wandelingen veel makkelijker gesprekken voeren dan wanneer je aan tafel tegenover elkaar zit. Tijd voor elkaar, tijd voor jezelf. Wandelen biedt het allemaal. Het ommetje vanuit het werk is ook enorm populair geworden na coronatijd.”

Iedereen beleeft het wandelen op eigen manier. Het kan volgens Fokko heel meditatief zijn. “Je neemt jezelf altijd mee. Dus is de beleving ook afhankelijk van hoe je je op dat moment voelt. Sommige mensen vinden wandelen langs een zeedijk bijvoorbeeld saai. Maar die lage horizon kan ook heel erg inspireren. Ik vind een zeedijk zelden saai. Een dijk is vaak de rand van de wildernis, daar is altijd wat te beleven.”

Tip van Fokko: Poëzieroute Wijnjeterperschar

Wandelen kun je overal, maar het is zoveel leuker om een route te volgen en je te verdiepen in het gebied waar je loopt. Een tip van wandelgidsschrijver Fokko Bosker is het Wijnjeterperschar. Het gebied ligt langs beekdalrivier het Koningsdiep, ten westen van Wijnjewoude. Het Wijnjeterperschar bestaat onder andere uit zeldzame blauwgraslanden; er groeit een breed scala aan plantensoorten. Kennismaken met de natuur en cultuur van dit Natura 2000-gebied kan onder andere via een poëzieroute. Deze poëzieroute, circa drie kilometer lang, voert de wandelaar door bos, langs vennetjes en over ruig gras en heide. Onderweg staan er bordjes met gedichten van bekende Friese dichters. Parkeren kan op twee plekken aan de rand van het terrein. Iets verderop begint de poëzieroute.

Het Wijnjeterperschar is ook het gebied waar amateurarcheoloog Hein van der Vliet in 1939 een prehistorische vuistbijl vond. Het is een belangrijke vondst die aangeeft dat het gebied rond het Koningsdiep al een lange bewoningsgeschiedenis kent. De vuistbijl heeft een prominente plaats in de collectie van Museum Opsterlân in Gorredijk.

Tekst: Arend Waninge
Foto’s: Martijn van der Vaart