Face to Face: Wieteke Zwama

Als ik Wieteke Zwama interview, zit ze klaar voor de fotograaf van GrootHeerenveen, Mustafa Gumussu. Even iets nieuws kopen voor de fotoshoot was geen optie, maar voor Wieteke is dat geen probleem. “Kijk, dit topje heb ik eens gekregen van een vriendin. En dit rokje bleef over van het kledingruilevent. Superleuk, toch?” 

Pien en Wiet

Pien en Wiet noemen ze zichzelf online. Op hun Instagramaccount inspireren ze elkaar en hun volgers; Wieteke vanuit Heerenveen; Karina vanuit Leeuwarden. “Karina en ik lijken best op elkaar. We zijn beiden ondernemend en hebben allebei de drang om creatief bezig te zijn naast ons werk. Beiden voelen we ook kriebels om iets nuttigs te doen. De wereld veranderen klinkt groot, maar we willen wel graag iets bijdragen. We hoorden en lazen steeds meer over wat er allemaal misgaat op het gebied van milieu en klimaat. Toen appten we elkaar: laten we er iets mee gaan doen. We beginnen gewoon kleinschalig met onze zoektocht. Hoe kunnen wijzelf ons leven in kleine stapjes verbeteren?” 

In de prullenbak

Niet iedereen zou die zoektocht naar duurzaamheid meteen gaan delen met de rest van de wereld. Karina en Wieteke wel: “Ik houd van schrijven, Karina is goed in marketing, we kunnen snel iets op poten zetten. Het was altijd al onze wens om samen eens iets te doen. Daarom vonden we het leuk om onze zoektocht breder te delen, vooral via Instagram. Hoe leuk zou het zijn als we gelijkgestemden bij elkaar kunnen brengen en elkaar kunnen inspireren. Zo ontstond Sus enzo. Waarbij ‘sus’ natuurlijk een dubbele betekenis heeft: het staat voor dat wij zussen zijn én voor ‘sustainability’, duurzaamheid.”

Voorheen was duurzaamheid niet iets waar Wieteke veel over nadacht. “Ik houd van shoppen; kleding, maar vooral ook veel prullaria. Dingen voor in huis, of speelgoed, het is allemaal zó goedkoop en toegankelijk. Vooral sinds ik kinderen heb, komen er zoveel spullen mijn huis binnen. Veel spullen belandden ook snel weer in de prullenbak, omdat ze snel weer kapotgaan. Het boek ‘Hoe gaan we dit uitleggen’ was voor mij echt een eye-opener. Onze ouders consumeerden nog niet zo veel. Maar wij blijven maar kopen, omdat het niks meer kost. Hoe gaan we dat aan onze kinderen uitleggen? Wij zijn de generatie die voor een ommekeer moet zorgen.”

Notitieboekjes

Wieteke neemt een rigoureus besluit: ze gaat een jaar niets kopen. “Nee, ook niet tweedehands, helemaal niets. Ik had gewoon een reset nodig. Het past bij mij om het zo rigoureus te doen. Voor het jaar begon kreeg ik bijna een paniekaanval bij het idee, wilde ik nog snel van alles gaan inslaan. Maar nu, een halfjaar verder, vind ik het eigenlijk heel logisch. Ik ben me er wel van bewust dat dit ook een luxeprobleem is. Veel mensen hebben helemaal niet die keuze. Ik schaam me soms voor onze welvaart.” Er zijn hier en daar uitzonderingen: de echt nodige kleding en schoenen voor de kinderen koopt ze nog wel, en een wenkbrauwpotlood is ook essentieel.

Inmiddels is ze helemaal gewend aan haar nieuwe inkoopbeleid. “Het kostte even wat tijd om te wennen, maar nu zou ik niet anders meer willen. De Hema was een van mijn grootste zwaktes. Mijn mandje ging altijd vol: met notitieboekjes, dingen voor in huis, kleding voor de meisjes van het sale-rek… Nu loop ik daar gewoon aan voorbij. En eigenlijk is dat heerlijk. Voor de meisjes is het ook duidelijk: we kopen gewoon niks. Op de rommelmarkt heb ik cadeautjes gescoord voor iedereen. Het is ongelooflijk wat een leuke dingen daar te krijgen zijn. Er ging een wereld voor me open. Wat hebben wij ontzettend veel spullen met z’n allen. Wat ik wel mis? Mijn gympen zijn enorm afgetrapt, dat is het eerste wat ik straks ga kopen.”

Swapbag

Dankzij haar nieuwe project kan Wieteke af en toe toch wat kleding wisselen. In Heerenveen startte ze met een kledingruiltas oftewel de ‘swapbag’. “De tas volgt een vaste route langs alle deelnemers. Iedereen doet er een paar kledingstukken in die ze niet meer draagt en haalt er iets anders uit. Zo heb je toch die voldoening van weer even iets nieuws hebben, terwijl je niet hoeft te shoppen. We hebben al zo veel met elkaar. Als je met elkaar deelt, heb je gewoon genoeg.

We startten in april met acht mensen, vooral bekenden van mij. Ik dacht, we beginnen gewoon en dan zien we wel waar het schip strandt. Nu zijn het er al 22. Toevallig is de tas nu bij mij thuis. Het is moeilijk kiezen, want er zit altijd zóveel leuks in. Ik haalde er nu een mooi zomers topje uit. Zo grappig; deze was van mijn buurvrouw, heeft een heel rondje gemaakt, en nu heb ík hem. Laatst stopte ik er een jurkje in dat jaren ongedragen in mijn kast lag. Iemand anders was daar weer ontzettend blij mee. Ook leuk is dat we nu de tassen op maat gedifferentieerd hebben. Zo is er meer kans dat er voor iedereen iets tussen zit.” 

Kledingafvalberg

“Wist je dat er in Afrika duizenden kilo’s kleding op het strand liggen? Dat is allemaal niet meer te recyclen en de kwaliteit is te slecht om het te kunnen hergebruiken. Hoe meer mensen er duurzame kleding gaan kopen, hoe kleiner die berg wordt. Vroeger vond ik duurzame kleding altijd te duur. Maar ik weet nu dat het andersom is: gewone kleding is te goedkoop.”

Ontplofte kerk

Het eerste event van Sus enzo was een kledingruilevent. “Op het gebied van kleding is veel winst te behalen, omdat die industrie zo vervuilend is. Daarom was dat ons eerste event: 25 vrouwen namen kleding mee naar het kerkje van Swichum, onder Leeuwarden. Eerst was er een inspirerende presentatie over de kledingindustrie, daarna kon er geruild worden. De kerk was ontploft, overal lag kleding. Uiteindelijk ging iedereen met een tas vol nieuwe spullen mee naar huis. Ontzettend leuk was dat. We willen het zeker nog een keer gaan doen.”

Duurzame bruiloft

Plannen voor nieuwe events zijn er ook al. Waaronder een hele bijzondere: de bruiloft van Karina. “Mijn zus gaat trouwen op Vlieland. Het lijkt ons tof om daar een hele duurzame bruiloft van te maken, misschien wel dé duurzaamste bruiloft. We willen onze volgers ook meenemen in die zoektocht. Er zijn al wat ideeën: een uitnodiging op landbouwafvalpapier, een tweedehands trouwjurk, een diner met lokale producten. En geen ballonnen natuurlijk. Het lijkt me heel leuk om dat allemaal te gaan ontdekken. Verder willen we een ‘lang leve lokaal lunch’ organiseren. Informatie en inspiratie over echt lokaal eten, zero waste, en het liefst ook iets met wildplukken. En misschien ook nog wel een beach cleanup. Ideeën genoeg!”

Macaroni

Met Sus enzo proberen de zussen aan te sluiten bij de Sustainable Development Goals, de duurzame ontwikkelingsdoelen voor 2030. “Armoede de wereld uit helpen is ook een van die doelen. Daar zou ik ook graag iets mee willen doen. Ik heb al een boekenruilkastje; en mijn idee is om daarnaast ook een kastje met voedingsmiddelen te maken. Mensen die iets over hebben, macaroni of soep, kunnen dat daarin zetten. En de mensen die het nodig hebben, kunnen het eruit halen. Volgens mij is dat een hele simpele manier om iets goeds te doen. Wij wonen hier in Skoatterwâld aan een doorgaande fietsroute, dus er komen hier veel mensen langs.”

Gandhi

“’Be the change you want to see in the world’. Die uitspraak van Mahatma Gandhi is voor mij een soort lijfspreuk: Het lijkt soms alsof je geen invloed kunt uitoefenen. Zeker nu er zoiets groots als de oorlog in Oekraïne speelt. Maar ik hoor regelmatig dat ik anderen inspireer met mijn acties. Zo wordt mijn kleine bijdrage een soort olievlek die zich verspreidt. Wat ik doe, heeft toch zin.”

Beeld: Mustafa Gumussu /FPh

Tekst: Hannah Zandbergen